Shirarka ayaa u dhexeeya ganacsatada iyo labada awoodood ee ku loolamaya caasimadda Muqdisho ee kala ah dawladda KMG ah iyo Xarakada Alshabaab waxaana kulamadaasi ku dhawyihiin heer gabagabo ah iyadoo mabda,iyan la isku waafaqay in la furo wadooyinka soo gala suuqa qaar kamid ah.

Qaar kamid ah ganacsatada ku lugta leh wada xaajoodyadan looga gol leeyahay in lagu furo wadooyinka soo gala suuqa Bakaaraha oo la hadlayay HornAfrik ayaa rajo wanaagsan ka muujiyay furitaanka wadooyinkaasi maalmaha foodda inagu soo haysa si gawaarida xamuulka ah ee badeecaduhu ku raranyihiin ee ka soo baxa dakadda Muqdisho ay toos ugu gudbaan suuqa.

Tan iyo markii dagaalada culusi ay ka dhaceen waddada warshadaha bishii febraayo ayaa waxaa istaagay dhamaan gaadiidkii xamuulka ahaa iyo kii dadwaynahaba iney galaan suuqa Bakaaraha taasoo xanibaad ku keentay hawlahii suuqa waxaana waqtigaa wixii ka danbeeyay isa soo tarayay baaqyada dhinacyada isku haya magaalada looga dalbanayay in wadooyinka suuqa gala la furro.

Mudane Yariisow ayaa carabka ku adkeeyay in shir walba ee looga hadlayo aayaha Soomaaliya ay tahay inay diyaariso xukuumadda KMG ah ee Soomaaliya isagoo hoosta ka xariiqay in maamul goboleedyadda Soomaaliya ka jira ay qayb ku leeyihiin saamiga qaybsiga awoodda ee ay ku dhisantahay dawladda KMG ah.

Xukuumadda iyo madaxtooyada dawladda KMG ah ayaa horey isaga diiday casuumaad uu u fidiyay wakiilka gaarka ah ee xogeeyaha guud ee QM u qaabilsan arimaha Soomaaliya Danjire Augistine Mahiga inakstoo casuumaad kale oo uu u keenay afhayeenka baarlamanka uu aqbalay iyadoo dhanka kale ay ku kala qaybsameen xildhibaanada baarlamanka ka qaybgalka afhayeenkooda ee shirka Nairobi.

Wararka isasoo taraya ee aan ka helayno magaalada Muqdisho ayaa sheegaya in maalmihii la soo dhaafay ay magaalada Muqdisho soo gaareen rag muqalisiina(Brokers) oo ka hawl galaya Hotelo ku yaala qeybaha ay dawladda ku meelgaarkaa ka arimiso ee magaalada Muqdisho, ragaas muqalisiintaa ayaa waxay ku andacoonayaan inay barnaamijyo dhoof ah u hayaan dhalinyarada soomaaliyeed, barnaamijyadaas oo laga soo xiray dalka Libya oo ku kacaya aduun gaaraya 2000$, sida ay sheegayaan qofku markuu lacagtaas dhiibo waxaa diyaarad laga saarayaa magaalada Muqdisho waxaana laga dajinayaa magaalada Tribuli ee caasimada dalka libya, markuu qofku diyaarada ka dago waxaa Airboorka ku sugaya rag kale oo ka bacdi usii gudbinaya Markab kusii jeeda dhinaca Europe, waa sida ay dadka u sheegayaane.

Hadaba, waxaan iska cad in rag siyaasiyiin soomaali ah oo xariir hoose la leh dawlada Libya ay qandaraasyo ku soo qaateen sidii dhalinyaro soomaaliyeed loogu daabulayn lahaa dalka libya si ay ugu dagaalamaan dawladda diktaatoorigaa ee uu hogaamiyo Kornel Qadaafi, iyagoo dhalinyaradaas sida muuqada la doonayo si qasab ah inay ugu dagaalamaan dawlada Libya mar hadii ay Libya cagta saaraan.

Waxaa xusid mudan sidooo kale,in sida muuqata ay AMISOM arrintaan fududaynayso maadaama Dawladda Libya ay xariir wanaagsan la leedahay Dawladaha Uganda iyo Brundi, iyadoo waliba la wada ogyahay in Kornel Qadaafi iyo Madaxweyne Museveni ay yihiin saaxiibo aad iskugu dhaw, iyadoo dawladda Libya ay malaayiin Doller ku maalgelisay mashaariic badan dalka uganda gudihiisa.

Hadaba waxaa looga baahanyahay warbaahinta soomaalida inay dhalinyarada soomaaliyeed arrintaan uga digaan qatarta ay xambaarsantahay , iyo waliba sumcad xumida uga imaan karta umada soomaaliyeed arrintaan foosha xun hadii qorshahaan guracan ay raga wata ay ku guulaystaan.

Dagaalka oo bilowday abaare todobadii iyo barkii subaxnimo ayaa la isu adeegsaday hub aad u culus iyadoo gudaha iyo daafaha magaalada laga maqlayay hubka ay isku ridayaan labada dhinac,iyadoo aakhirkii ciidamada ururka Xisbul Islam ay kala wareegeen magaalada Buur ciidamada Xarakada Shabaabul Mujaahidiin sida ay ilo madaxbanaan u xaqiijiyeen HornAfrik.

Khasaare nafeed iyo mid hantiyadeed ayaa lagu soo waramayaa inuu sababay dagaalku inkastoo aan si cad aan loo sheegi karin khasaaraha kala gaaray dhinacyada dagaalamaya iyo dadka rayidka ah.

Todobaad ka hor ayay ahayd markii ciidamo ka tirsan Xarakada Shabaabul Mujaahidiin ay dagaal kula wareegeen maagalada Buur Hakaba oo ay horey u maamulyeen Xisbul Islam taas oo keentay inay maanta mar kale soo rogaal celiyaan.

Xaalada ayaa hada dagan magaalada iyadoo laga cabsi qabo inuu mar kale dagaal bilowdo iyadoo ay jiraan gurmadyo Shabaabka ah oo ka kala baxay Sh/hoose iyo Baydhabo.

Munaasabadda socodkan oo ay soo qabanqaabisay Hay’adda difaacayaasha xuquuqdahanaha Aadanaha Bariga iyo Geeska Afrika ayaa si weyn loogu muujiyey muhiimadda xuquuqul Isaanka, iyadoo goroonka Rugby Club lagu soo bandhigay bandhig faneedyo lagaga hadlayey ahmiyadda maalintani ay u leedahay bulsha weynta caalamka.

Carole Mugabo oo ah kaaliyaha Hay’adda difaacayaasha xuquuqdahanaha Aadanaha Bariga iyo Geeska Afrika qeybteeda u ololeysa xuquuqda Aadanaha oo kaashanaysa Hay’adda xuquuda waxbarashada ee Afrika ayaa sheegtay in socdalkani uu ahaa mid lagu weynaynayo arrimaha xuquuqda Aadanaha, islamarkaana todobadka lagu xusayo xuquuqul Insaanka uu soo gabageeboobi doono 13-ka bishan December.

Miss. Carole waxay intaas ku dartay in Hay’adda difaacayaasha xuquuqdahanaha Aadanaha Bariga iyo Geeska Afrika ay xoogga saari doonto waxka qabashada tacatiyada ka dhanka ah xuquuqda Insaanka islamarkaana ay jiraan hay’ado diwaan geliya kuwa geysta tacadiyada.

Socdaalkan lagu weynaynay todobaadka xuquuqda Aadanaha oo ay soo qaban qaabisay Hay’adda difaacayaasha xuquuqdahanaha Aadanaha Bariga iyo Geeska Afrika ayaa waxaa ka soo qeybglay Hay’ado dhowr ah oo iyana dhinacooda ka hadlay ahmiyadda xuquuqda Aadanaha.

Todobadka lagu xusayo xuquuqul Insaanka ayaa ku soo beegmay xilli dalka Soomaaliya ay ka jiraan tacadiyo ka dhan ah xuquuqul Insaanka oo maalin kasta loo geeysato dadka rayidka ah gaar ahaan birimageydada.

1948 ayey ahayda markii Hay’adda xuquuqul Insaanka ee Q/Midoobay looga dhawaaqay magaalada New-York ee xarunta u ah Q/Midoobay ee dalka Mareykanka.

Kullankan oo ay ka soo qeybgaleen hay’ado ka socda caalamka sida UN-ka, AU-da, madax ka tirsan dowladda Uganda, bulshada rayidka iyo difaacayaasha xuquuqda Aadanaha oo ay ka mid tahay hay’adda difaacayaasha xuquuqda Aadanaha dalalka Bariga iyo Geeska Afrika.

Hay’adihii waxqabadkooda ku soo bandhigay halkaas oo aad loogu riyaaqay ayaa waxaa ka mid ahaa hay’adda difaacayaasha xuquuqda Aadanaha dalalka Bariga iyo Geeska Afrika ee fadhigeedu yahay magaalada Kampala, iyagoo halkaas ku soo bandhigay buugaag ka hadlayey dhowridda xuquuda Aadanaha.

Isbahaysiga caalimag ah ee ilaalinta masuuliyadda oo marka la soo gaabeyo loo yaqaanoo ( ICRtoP) ayaa Saraakiilada u qaabilsan xagga cilmi baariista Marion Arnaud iyo Ms. Nabiryi Justine oo iyana ka socodtay hay’adda (HURINET) iyo masuuliyiin kale ayaa waxay sheegeen in caalamku uu sii laba jibaaro ilaalinta xuquuqda aadanaha islamarkaana uu joojiyo dhibaatooyinka baaxadda leh oo laga galayo dadka rayidka ah sida xasuuqa, gumadka ka dhacay waddamada Armenia, Bosnia, Ruwada iyo dabiyada ka dhanka Aadanaha ee ka dhacay Cambodia, Kosovo, East-Timore iyo Dafur inkastoo hogaamiyaasha dunida ay balan qaadeen ilaalinta shacabka sanadkii 2005 shir ay ku yeesheen Qaramada Midoobay, taasoo loogu magac daray masuuliyadda ilaalinta iyo dhisidda hay’ado ka shaqeeya ilaalinta iyo xuquuqda Aadanaha iyo xoriyadda.

Todobaadka xuquuqda Aadanaha oo bilaawday saddexdii bishan December ayaa soconaya ilaa 10-ka bishan, iyadoo 13-ka bishan lagu soo bandhigayo national theatre-ka dalka Uganda filim loogu magac dary (Jooji midab kala takoorka).

Saddexdii bishan December ayey hayad markii gudoomiyaha isku xirka difaacayaasha xuquuda dalalka Afrika Xasan Shire Sheekh uu shir jaraa’id ku daah furay todobaadka xuquuqda Aadanaha, iyadoo 1948-dii looga dhawaaqay magaalad Newyork ee xarunta Qaramada Midoobay.

Ra,isul wasaare Farmaajo ayaa ugu horeyntii qorshihiisa ku soo bandhigay sida uu wax uga qabanayo dhinaca amaanka isagoo tilmaamay in si deg deg ah ay nabadii iyo kala danbayntii ugu soo celinayaan caasimada iyagoo u gudabaya gobolada dalka ee mucaaradku gacanta ku hayo.

Farmaajo ayaa dhinaca kale qorshihiisa ku soo bandhigay inuu dawladiisa kala dagaalami doono musuqmaasuqa hareeyay hay,adaha dawladda isagoo sheegay inuu tix galin siin doono hanaanka dawlad wanaaga.

Intii u socday fadhiga baarlamanka ee ay ku dhagaysanayeen mudanayaashu qorshaha xukuumada cusub ayay ku buuqeen ra,isul wasee ku xigeenka Maxamed c/lahi omaar oo isku dayay markii hore inuu isagu akhriyo qorshaha xukuumada balse markii ay xildhibaanadu ka biyo diideen ayuu ra,islu wasaaruhu akhriyay.

Ugu danbayntii afhayeenka baarlamanka Shariif Xasan Sheekh Adem ayaa soo xiray kulanka isagoo ka codsaday inay mudanayaashu soo akhristaan qorshaha xukuumada isla markaana fadhiga la isugu soo laabto maalinta barito ah si ay uga doodaan maalmaha xigana loo ansixiyo.

01- Mudane Xaji Cali Sheikh Maxamed Nuur Wasaaradda Garsoorka, Arrimaha Diinta, iyo Awqaafta
02- Mudane Cumar Shiikh Cali Idris Wasaaradda Arrimaha Dibadda
03- Mudane Ibrahim Isaaq -Yarow Wasaaradda Arimaha Gudaha iyo Amniga Qaranka
04- Mudane Mukhtaar Shiikh Shuute Shiikh Cali Maye Wasaaradda Maaliyadda iyo Lacagta
05- Mudane Daauud Cabdikariim Xaaji –Cumar Wasaaradda Gaashaandhiga
06- Mudane Cabdicasiis Lafta Gareen Wasaaradda Qorshaynta iyo Iskaashiga Caalamiga
07- Mudane Maxamed Cabdulle Faarax (Geeseey) Wasaaradda Warfaafinta, Boostada, iyo Isgaarsiintan
08- Mudane Maxamed Cali Shire Wasaaradda Ganacsiga iyo Warshadaha
09- Mudane Cabdirashid Maxamed Xidig Wasaaradda Arrimaha Bulshada, Shaqada, Homumarinta Shaqaalaha, Dhallinyarada iyo Isboortiga
10- Mudane Cabdi Cali Maxamud (Riyaraac) Wasaaradda Howlaha Guud iyo Dib-Udhiska
11- Mudane Xasan Yacquub Geescade Wasaaradda Beeraha iyo Xanaanada Xoolaha
12- Mudane Cabdullahi Abokor Jaamac (Gardowe) Wasaaradda Kaluumaysiga, Bayada, iyo Khayraadka Badda
13- Mudane Cabdulqaadir Haji Maxamed Suldan Lugadheere Wasaaradda Dakadaha, Gaadiidka Badda, Cirka iyo Dhulka
14- Mudane Siciid Maxamed Jimcaale Wasaaradda Dastuurka, Federaalka iyo Dib-uheshiisiinta
15- Mudane Cabdiraxmaan Yusuf Faarax (Dujana) Wasaaradda Macdanta, Biyaha, Tamarta iyo Shidaalka.
16- Mudane Faisal Cumar -Guuleed Wasaaradda Waxbarashadda, Hidaha iyo Tacliinta Sare
17- Marwo Faduma Xasan Cali Wasaaradda Haweenka iyo Arrimaha Qoyska
18- Mudane Cisman Libaax Ibraahim Wasaaradda Caafimaadka iyo Daryeelka Bulshada
Magacaabis wasiirudawlayaasha Xukuumadda Federaalka KMG
01- Marwo Sahra Maxamed Cali Samatar Waxaa loo magacaabay Wasiirudawlaha Xafiiska Raisulwasaaraha.
02- Mudane Cabdulqaadir Macallin Nuur Maxamed Waxaa loo magacaabay Wasiirudawlaha Madaxtooyada.
03- Mudane Maxamed Cali Xaamud Waxaa loo magacaabay Wasiirudawlaha Wasaaradda Arrimaha Dibadda
04- Mudane Maxamed Xasan Aadan Waxaa loo magacaabay Wasiirudawlaha Wasaaradda Maaliyadda & Lacagta.
05- Mudane Maxmed Cabdi Abtidoon Waxaa loo magacaabay Wasiirudawlaha Wasaaradda Gaashaandhigga.
06- Mudane Axmed Cali Yaqle waxaa loo magacaabay Wasiirudawlaha Wasaaradda Arrimaha Gudaha iyo Amniga Qaranka.
07- Mudane Maxamed Cali Xagaa Waxaa loo magacaabay Wasiirudawlaha Wasaaradda Kalluumeysiga, Bey’adda & Kheyraadka Badda.
08- Mudane Cabdirashid Xaaji Deerow Waxaa loo magacaabay Wasiirudawlaha Wasaaradda Dekadaha, Gaadiidka badda, circa & Dhulka.
09- Mudane Dr. Maxamuud Shiikh Xasan Akhi Waxaa loo magacaabay Wasiirudawlaha Wasaaradda Caafimaadka iyo Daryeelka Bulshada.

Waxaa Siminaarkan oo ay isku soo duba rideen ilaa dhowr urur oo laga xusi karo Ururka Isbahaysiga Umadda Soomaaliyeed, Ururka Isutagga Ardayda iyo ururo kale oo ay kala metelayeen rag laga xusi karo Ibraahin Qalinle iyo Axmed Dayib sida ay u kala horeeyaan, warar isugu jira wacaale iyo hoga tusaaleyn ayaa waxaa ka jeediyey dad kala duwan oo ay ka mid ahaayeen macalimiin Soomaali ah oo wax ka dhiga iskuullada maxalliga ah ee magaalada Gothenburg.

Ismaaciil Firimbi oo macalimiintaasi ka mid ah ayaa ugu horeeyntii ka hadlay dhaliil soo noqnoqtay oo loo jeediyay waalidiinta ardayda Soomaalida oo in badan la sheegay in wax laga saari karo habacsanaanta caruurtooda ka haysata inay asaagood si saaxi ah ula jaan qaadaan, isagoo ku taliyay in hadii uu tusaale ahaan macalinku ardayga dacweeyo aan uun la iska oran ”waa cunsuri iyo waa macalin khasiis ah” ee si hoose loo dhugto waxa uu ka dacwoonayo iyo in sidoo kale ardayga lagu dhiiriyo inuu barto waxa uu isagu jecelyahay ee aan waalidku ilmihiisa cadaadis ku saarin inuu barto waxa ay waalidiintu jecelyihiin.

Ustaad Cali Ducaale oo isna goobta ka jeediyay erayo wacyi gelin iyo ogeysiis ah dhowr marna hadalka u joojiyay qiira heysey darteed ayaa ka deeyriyey la socod la’aanta waalidiinta ee howlaha ay ilmohoodu ku foogan yihiin kuwaasoo in badan oo katirsani ay kabdhood ama baylah u noqdaan dad aan wanaagsaneyn oo khaasatan gabdhaha yar yar jidka toosan ka lumiya, isagoo ku baaqay in waalidiintu ay la yimaaddaan jadwal wax ku ool ah oo loo qaybiyo iskuulka, guriga iyo shaqada.

Wuxuu kaloo soo hadal qaaday inay aanay waalidiintu inta badan wax wayn kasoo qaadin warbixinta ku lifaaqan bandhiga ardayga ee sanad dugsiyeedka oo hadii la yiraahdo ilmahaagu waxay ku liitaan maado hebel ay waalidku iska dhegeystaan oo qura deetana ay halkaa uga dhaqaaqaan taasoo meesha ka saareysa inuu ardaygu helo kaalmadii uu u baahnaa si uu uga kabto naaquska halkaa ka haysta.

Wuxuuna ugu dambeyntii muujiyay sida ay muhim u tahay in ilmaha la maalgeliyo maadaama xoolo iyo aduun la tabcaa aanay waxba tareynin hadii aanad qofba meesha ku haynin oo ay ilmahaagii waxbarashadii sagsaageen ama ay dulloobeen, hadii aan wax laga bedelin dhaqamada iminka jira ee lagu wajaho caruurtaasi ayuu sheegay in aanu ogeyn sabab loo naawilo mustaqbal ifaya, waxayna macalimiintu aad u booriyeen in caruurta marka hore laga dhiso luuqadda hooyo iyadoo ay Sweden ka mid tahay dalka ugu horeeya dalalka ay Soomaaliyi usoo firdhatay marka ay timaado miisaaniyadda ay ku bixiso inay imuhu bartaan afkooda hooyo iyagoo sheegay in waalidiinta qaarkood aanay fahamsaneyn muhiimada afka hooyo oo hadii aanad iyada aqoonin aanad mid kale iyo cilmi toona baran karin.

Waxaa sidoo kale goobtii madasha cashar ku saabsan sharciga dalkan Sweden ee dhanka dembiyada ka jeediyay Ulf Boström oo ka tirsan Boliiska Gothenburg gaar ahaan waaxda isdhexgalka ee Integrationsgruppen oo sheegay in aanu jirin qof xumaan ku dhashay sidaa darteed loo baahan yahay inay saameynta waalidku noqoto mid had iyo jeer hagaagsan waayo hadii uu ilmuhu kusoo barbaaro qoys uu cunfi iyo gacan ka hadal ka dhex taagan yahay isna uu dhaxlayo noloshaa guracan, waana dabcan isla eg sahlan hadii uu tusaale ahaan waalidka ilmuhu tuug yahay way sahlan tahay inuu ilmuhuna tuugoobo sidaa darteed waxaa haboon in ilmaha loo toosiyo saanqaadka hore.

Ugu dambeyntii waxaa uu jawigii kulanku ku idlaaday qaab heer sare ah iyadoo la isla gartay in la joogteeyo kulamada noocan ah ee ka warqabka iyo ka tala celinta arimaha aasaasiga u ah beesha Soomaaliyeed iyadoo weliba laga dhegeysanayo dadka ehelka u ah, waxaa sidoo kale goobta laga sheegay inuu dhici doono isu soo bax aan rabshad ku dhisneeyn oo Jimcaha soo aadan lagu qaban doono Götapalatsen oo aan sidaa uga fogeyn faras magaalaha Gothenburg si cabasho looga muujiyo waxyaabo ay ugu waawayn yihiin qoysaska kala irdheysan ee dacwaddii lagu adkeeyey iyo diidmada jinsiyadda Soomaaliyeed iyo warqadihii cadeeyn lahaa kaasoo khudbada kadib 12-ka bishan saacadu marka ay tahay 2:00 duhurnimo dhici doona hadii uu Alle ogolaado.

Waxaa diyaariyay: Maxamed Xaaji Xuseen Raage
Boosto-Koronto;-maxaaji@hotmail.com
Gothenburg, Sweden